Polikistik over sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınların yaklaşık her onundan birinde görülen, en sık hormonal bozukluktur. Adı “kist” içerse de asıl sorun yumurtalıkta gerçek kistler değil, yumurtlamanın düzenli olmaması ve erkeklik hormonlarının bir miktar yüksek çalışmasıdır.
Belirtileri nelerdir?
- Adetlerin seyrek gelmesi (yılda 8’den az) ya da aylarca gelmemesi
- Yüz, göğüs, karın çizgisinde artan tüylenme; erkek tipi saç dökülmesi
- Geçmeyen sivilce, yağlı cilt
- Kilo alma ve özellikle bel çevresinde yağlanma (hastaların yarısı normal kilolu olabilir)
- Gebe kalmakta zorlanma
- Boyun ve koltuk altında koyu renkli cilt kalınlaşması (insülin direnci işareti)
Nasıl tanı konur?
Tanı için üç ölçütten ikisi yeterlidir: yumurtlama bozukluğu (düzensiz adet), erkeklik hormonu fazlalığı belirtileri ya da kan değerleri, ve ultrasonda yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül görülmesi. Tek başına ultrason görüntüsü tanı koydurmaz; genç kızlarda bu görünüm normal de olabilir. Benzer belirti yapan tiroid ve prolaktin bozuklukları kan testiyle dışlanır; açlık şekeri, insülin ve kolesterol de bakılır.
Neden önemli?
PKOS yalnızca adet ve tüylenme sorunu değildir. Tedavi edilmediğinde uzun vadede tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve kolesterol riskini artırır. Yıllarca adet görmemek ise rahim iç zarının kalınlaşmasına yol açabilir; bu nedenle yılda en az 4 adet kanaması olması sağlanmalıdır.
Tedavi nasıl planlanır?
Her hastada: yaşam tarzı
Fazla kilolu hastalarda vücut ağırlığının yalnızca %5–10’unu vermek bile adetleri düzene sokabilir ve yumurtlamayı başlatabilir. Haftada 150 dakika egzersiz, şekerli içecek ve beyaz undan uzak, protein ağırlıklı beslenme tedavinin temelidir.
Gebelik istemeyen hastada
Doğum kontrol hapları adetleri düzenler, tüylenme ve sivilceyi azaltır, rahim iç zarını korur. Tüylenme için ek olarak antiandrojen ilaçlar ve lazer epilasyon kullanılabilir. İnsülin direnci varsa metformin eklenir.
Gebelik isteyen hastada
Kilo düzenlemesinin ardından yumurtlamayı uyaran ilaçlarla (letrozol ilk tercih) ultrason takibi altında tedavi başlanır; hastaların büyük çoğunluğu bu basit tedavilerle gebe kalır. Yanıt alınamayan olgularda aşılama ya da tüp bebek planlanır.
Ne zaman başvurmalı?
Adet aralıkları 35 günü aşıyorsa, 3 aydan uzun süredir adet görmüyorsanız, tüylenme ve sivilce hızla artıyorsa ya da 1 yıldır korunmasız ilişkiye rağmen gebelik olmuyorsa değerlendirme zamanı gelmiştir.
Sık Sorulan Sorular
PKOS tamamen geçer mi?
PKOS kronik bir durumdur; ancak yaşam tarzı ve uygun tedaviyle belirtileri kontrol altına alınır, adetler düzene girer ve gebelik büyük oranda mümkün olur.
Polikistik over ile hamile kalınır mı?
Evet. Kilo düzenlemesi ve yumurtlamayı uyaran ilaçlarla hastaların büyük çoğunluğu gebe kalır; gerekirse aşılama ya da tüp bebek seçenekleri vardır.
Ultrasonda polikistik over görünümü PKOS demek mi?
Hayır. Tanı için düzensiz adet ya da erkeklik hormonu fazlalığı belirtilerinden en az birinin de olması gerekir; özellikle genç kızlarda tek başına ultrason görünümü normal olabilir.
PKOS’ta doğum kontrol hapı zorunlu mu?
Hayır. Gebelik istemeyen ve adetleri düzensiz olan hastalarda en pratik seçenektir; ancak yaşam tarzı değişikliği, metformin ve döngüsel progesteron gibi alternatifler de vardır.
İlgili sayfalar
Op. Dr. Hakan Yaz — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı, Gaziantep. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için muayene ve hekim görüşü gereklidir. Randevu için randevu sayfamızı ziyaret edebilir veya 0532 718 09 91 numarasını arayabilirsiniz. Hakkımda